BERN, 2 december 2025: Zwitserse kiezers hebben in weekendreferenda twee belangrijke nationale voorstellen met overweldigende meerderheid verworpen. Ze verzetten zich fel tegen zowel de invoering van verplichte nationale dienst voor vrouwen als een nieuwe erfbelasting voor de rijkste inwoners van het land. Uit voorlopige resultaten van de Bondskanselarij bleek dat bijna 84 procent van de kiezers tegen het initiatief voor “burgerdienst” was, dat de verplichte nationale dienstplicht van Zwitserland wilde uitbreiden naar alle burgers, ongeacht hun geslacht. De maatregel behaalde ook geen meerderheid in de 26 kantons van het land, wat de brede weerstand bevestigt tegen het veranderen van het al lang bestaande systeem dat momenteel alleen mannen verplicht om te dienen.
Volgens de huidige wetgeving zijn Zwitserse mannen verplicht militaire of burgerdienst te vervullen, terwijl vrouwen vrijwilligerswerk mogen doen. Het afgewezen initiatief stelde voor dat vrouwen samen met mannen militaire taken, burgerbeschermingswerk of andere vormen van nationale of maatschappelijke dienst zouden uitvoeren. Voorstanders presenteerden de maatregel als een stap in de richting van meer gelijkheid en burgerparticipatie, maar het plan kreeg brede kritiek omdat het vrouwen die al onbetaalde huishoudelijke en zorgtaken uitvoeren, mogelijk te veel zou belasten. Het voorstel riep ook administratieve en financiële vragen op over hoe Zwitserland een plotselinge toename van het aantal dienstplichtigen zou opvangen.
De militaire en civiele defensiesector, die al een beperkte capaciteit hadden, zouden aanzienlijke logistieke aanpassingen moeten doorvoeren om jaarlijks tienduizenden nieuwe rekruten te kunnen opnemen. De regering bleef neutraal in deze kwestie en liet de beslissing volledig aan de kiezers over, als onderdeel van het systeem van directe democratie in het land. In een aparte stemming verwierp 79 procent van de kiezers een initiatief om een erf- en schenkingsbelasting van 50 procent te heffen op nalatenschappen met een waarde van meer dan 50 miljoen Zwitserse frank, oftewel ongeveer 55 miljoen dollar. De opbrengsten van de voorgestelde heffing waren bedoeld om klimaatbeschermingsprogramma’s en CO2-reductieprojecten in het hele land te financieren.
Voorstel voor erfbelasting krijgt brede afwijzing
Ondanks de groeiende publieke discussie over vermogensongelijkheid, verwierp het electoraat de maatregel resoluut, waarmee Zwitserlands reputatie voor fiscaal conservatisme en een stabiel belastingbeleid in stand werd gehouden. Tegenstanders van de erfbelasting betoogden dat een dergelijke maatregel familiebedrijven zou kunnen schaden, investeringen zou kunnen ontmoedigen en vermogende particulieren ertoe zou kunnen aanzetten te verhuizen naar belastingvriendelijkere jurisdicties. Zij benadrukten het concurrentievoordeel van Zwitserland als financieel centrum, gebouwd op stabiliteit, voorspelbare regelgeving en relatief gematigde belastingtarieven. De regering had het voorstel niet gesteund en grote ondernemersorganisaties voerden campagne tegen het voorstel, wijzend op mogelijke economische gevolgen.
Het Zwitserse systeem van directe democratie stelt burgers in staat om meerdere keren per jaar landelijke stemmingen uit te schrijven over grondwettelijke en wetswijzigingen. De twee referenda van zondag weerspiegelen de aanhoudende terughoudendheid van de kiezers ten aanzien van ingrijpende structurele hervormingen die het economische of maatschappelijke kader van het land zouden kunnen veranderen. Beide initiatieven werden ingediend door burgergroepen en vereisten een nationale meerderheid voor goedkeuring, evenals steun in een meerderheid van de kantons. Beide maatregelen voldeden niet aan de drempels die beide maatregelen ook maar enigszins haalden. Met deze resultaten handhaaft Zwitserland zijn huidige dienstplichtmodel, waarbij alleen mannen verplicht zijn, terwijl vrouwen op vrijwillige basis blijven dienen.
Economische gevolgen zorgen voor weerstand tegen nieuwe belasting
De afwijzing van de erfbelasting behoudt de bestaande federale belastingstructuur, die relatief lage vermogens- en vermogensheffingen kent in vergelijking met aangrenzende Europese landen. De duidelijke uitkomst in beide gevallen onderstreept de voorkeur van Zwitserse kiezers voor stapsgewijze verandering en hun vasthouden aan een evenwicht tussen burgerplicht, economisch concurrentievermogen en individuele keuzevrijheid. De beslissende dubbele afwijzing markeert een van de meest eenzijdige referendumuitslagen in de recente Zwitserse geschiedenis en onderstreept de aanhoudende weerstand van de bevolking tegen brede beleidswijzigingen zonder sterke consensus.
De stemming bevestigt de traditie van pragmatisch bestuur en de blijvende toewijding van het land aan directe democratie als basis van de nationale besluitvorming, een systeem dat al lang de politieke identiteit van Zwitserland definieert . Door middel van frequente referenda blijven burgers directe invloed uitoefenen op het nationale beleid, waardoor het vertrouwen in de publieke instellingen wordt versterkt en belangrijke beslissingen een weerspiegeling zijn van brede consensus in plaats van partijpolitiek. Dit proces, diepgeworteld in het Zwitserse constitutionele kader, blijft een hoeksteen van stabiliteit en burgerparticipatie in een van ‘s werelds meest duurzame democratieën. – Door EuroWire News Desk